Hofstad Leeuwarden

De wortels van ons huidige koningshuis liggen in de hoofdstad van Friesland, Leeuwarden.
Leeuwarden was een hofstad van 1584- 1747. In deze tijd vervulden de graven van Nassau de functie van stadhouder van Friesland. Hun woonlocatie was in het Stadhouderlijk Hof, nu een hotel op het ‘Gouveneursplein’ in het hart van de stad. Toen stadhouder-koning Willem III overleed en de titel ‘Prins van Oranje’ niet overgedragen op een van zijn kinderen (hij had er namelijk geen). Erfden de Friese Graven in 1702 de titel. Vanaf dat moment zette de Friese tak van de Nassau’s het Huis Oranje-Nassau voort. Wellicht de bekendste personages van de Friese tak van de Nassau’s zijn:’in de volksmond’  Ùs Heit en Marijke Meu. Ook wel bekend als Willem Lodewijk van Nassau Dietz en Maria Louise van Hessen Kassel.

Bijzondere locaties in Hofstad Leeuwarden

Prinsentuin
Een van de mooiste locaties in Leeuwarden is misschien wel de Prinsentuin. Een prachtig stadspark in het midden van de stad. Zowel in de zomer als de winter biedt de ‘Prinsentuin’ vertier. Bij de start van het toeristisch seizoen vertoeven veel inwoners er om te picknicken terwijl ze kijken naar de boten die de jachthaven binnenvaren. In de winter, wanneer het hard gevroren heeft kan men schaatsen op de gracht of wanneer het gesneeuwd heeft met de slee door het park. Van oudsher was de Prinsentuin echter het lusthof van de Friese Nassau’s. Het park werd in 1648 aangelegd door stadhouder Willem Frederik. Het ‘Lusthof’ werd in 1819 geschonken aan de stad.

Princessehof
Het Princessehof, waar tegenwoordig het Keramiekmuseum Princessehof gevestigd is, werd vanaf 1731 bewoond door Prinses Maria Louise van Hessen- Kassel (Marijke Meu). Tot haar dood in 1765 woonde de Prinses in het huidige museum. Nadien woonden ook nog andere iconen uit de Leeuwarden geschiedenis in het voormalig paleis, waaronder graficus M.C. Escher, die in 1898 in een van de panden werd geboren. Tegenwoordig is in het Princessehof nog steeds de barokke eet-en muziekkamer te bewonderen, inclusief aankleding en porcelein. Deze is nog geheel intact.

Wie waren de hoofrolspelers?

1. Willem Lodewijk (1560 – 1620), zoon van Jan de Oude, een broer van Willem van Oranje. Hij werd in 1583 plaatsvervanger van stadhouder Willem van Oranje in Friesland en na diens dood in 1584 stadhouder van Friesland. Willem Lodewijk huwde in 1587 zijn nicht Anna, dochter van Willem van Oranje. Ze overleed na een huwelijk van slechts zeven maanden. Willem Lodewijk bleef sindsdien alleen. Na zijn dood werd hij opgevolgd door zijn jongere broer.

2. Ernst Casimir (1575 – 1632), die in 1607 trouwde met Sophia Hedwig van Brunswijk-Wolfenbuttel. Na de dood van Maurits, zoon van Willem van Oranje, in 1625 werd Ernst Casimir ook stadhouder van Groningen en Drenthe. Hij sneuvelde in Roermond.

3. Hendrik Casimir (1612 – 1640) volgde zijn vader Ernst Casimir op als stadhouder van Friesland en tevens van Groningen en Drenthe. Toen hij op 28-jarige leeftijd voor Hulst sneuvelde was hij nog ongehuwd. Zijn plaats op de stadhouderszetel werd ingenomen door zijn broer, de tweede zoon van Ernst Casimir.

4. Willem Frederik (1613 – 1664), die evenals zijn voorvaderen graaf van Nassau was, maar zich vanaf 1654 vorst van Nassau-Dietz mag noemen. In 1640 was hij eerst alleen stadhouder van Friesland, tien jaar later ook van Groningen en Drenthe. Willem Frederik huwde Albertine Agnes, dochter van Frederik Hendrik (zoon van Willem van Oranje, broer van Maurits) en Amalia van Solma. Hij verwondde zich dodelijk met een schot uit eigen pistool.

5. Hendrik Casimir II (1657 – 1696) volgde hem op als stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe, tot zijn achttiende jaar onder voogdij van zijn moeder Albertina Agnes. Hendrik Casimir II had dikwijls conflicten met zijn neef Willem III, de koning-stadhouder, maar wist zich op het slagveld te onderscheiden.

6. Johan Willem Friso (1687 – 1711) was negen jaar, toen hij, aanvankelijk onder voogdij van zijn moeder Henriette Amalia, zijn vader opvolgde als stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe. Stadhouder Willem III zag in hem zijn opvolger (waarmee echter niet alle gewesten instemden) en benoemde hem in zijn testament tot universeel erfgenaam met de titel Prins van Oranje (maar dat testament werd door andere belanghebbenden aangevochten). Johan Willem Friso huwde in 1709 Maria Louise van Hessen-Kassel. Hij maakte naam tijdens verschillende veldslagen. In 1711, op weg naar Den Haag voor onderhandelingen over het omstreden testament van Willem III, verdronk bij Moerdijk. Zes weken later schonk Maria Louise het leven aan Willem Carel Hendrik Friso.

7. Willem Carel Hendrik Friso (1711 – 1751), prins van Oranje Nassau, die – tot 1731 onder voogdij van zijn moeder – in 1729 als stadhouder van Groningen, Drenthe en Gelderland en in 1731 ook van Friesland wordt erkend. Hij huwde in 1754 Anna van Hannover, dochter van Engelse koning George II. In 1747 werd hij gekozen als de eerste erfstadhouder van de Verenigde Nederlanden. Hij resideerde vervolgens als Willem IV in ’s Gravenhage. Door zijn vertrek begon Leeuwarden toen al veel van zijn glans als Hofstad te verliezen. Maria Louise echter blijft in een eigen paleis (het huidige Keramiekmuseum Princessehof) en op een eigen buitenverblijg in Leeuwarden wonen. Ze sterft in 1765. Dan valt het doek voor Leeuwarden als Hofstad.

Bron: 1993 Stichting Kuluer en Toerisme yn Fryslân, De Friese Nassau’s – Paadwizer